De geschiedenis van de stadsmuur
De geschiedenis van de stadsmuur
Welkom op Wallen Muren Poorten, de bron van verhalen en kennis over stadsmuren, stadswallen en stadspoorten. Deze bouwwerken hebben een enorm belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van steden. Welke, dat lees je hieronder.
Stadsmuren hebben een grote waarde gehad voor onze steden en ons land. Ze boden de stadsbewoners veiligheid. Dat stimuleerde de stedelijke economie, handelaren en ambachtslieden durfden meer te ondernemen als ze wisten dat de stad niet zomaar overvallen kon worden. Een welvarende, bloeiende handel stimuleerde daarna weer de ontwikkeling van de cultuur en de kunsten in een stad.
Tegelijkertijd kon de economie van een stad ook lijden onder een stadsmuur. De bouw en het onderhoud van de muur waren vaak ontzettend duur. De bevolking moest de kosten opbrengen via belastingen en lag soms decennialang krom om de muur te bekostigen. Dit kon politieke spanningen veroorzaken. Maar aan de andere kant, als de muur er eenmaal stond, maakte deze het innen van belastingen van handelaren die van buiten kwamen weer eenvoudig. Die konden immers nu nog maar op een beperkt aantal punten de stad binnenkomen. Handelswaar de stad binnen smokkelen en zo de belastingen ontduiken was een stuk moeilijker geworden.
Zeker niet minder belangrijk dan de militaire en economische waarde was de symbolische en psychologische waarde van een stadsmuur. Een stad die een flinke stadsmuur had kunnen bouwen, moest wel rijk en dus machtig en welvarend zijn, zo was de redenatie. De stadspoorten moesten de bezoeker die bij die poorten aankwamen imponeren en de macht en rijkdom van de stad uitstralen. De muur en zijn poorten vormden samen het meest in het oog springende uiterlijke symbool van de stad, een zelfstandige gemeenschap van burgers die volgens hun eigen wetten en regels leefde. Zo was de muur ook politiek gezien van waarde. De muur droeg bij aan het gemeenschapsgevoel van de stadsbewoners. Deze burgers waren op elkaar aangewezen in een gevaarlijke, onzekere wereld. Buiten de muren was het onveilig, binnen de muren kwam je in een geordende wereld terecht die door de burgers zelf bewaakt en verdedigd werd.
Ten slotte had de stadsmuur ook een grote invloed op de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Poorten en muurtorens vervulden meer functies dan alleen de militaire: ze konden dienen als woning, gevangenis of opslagplaats. Tegelijkertijd beperkte de muur de mogelijkheden tot uitbreiding van de stad. Iedere uitbreiding moest immers gepaard gaan met het verleggen van de stadsmuur en dat was duur. Daar ging een stad dus niet zomaar toe over. Er werd dan ook wel buiten de muren gebouwd, maar in tijden van oorlog moest het schootsveld vanaf de stadsmuur vrij worden gehouden. Complete voorsteden werden dan met de grond gelijk gemaakt. In sommige steden leefden mensen dicht opeengepakt in smalle straatjes en donkere stegen.
Pas toen in de negentiende eeuw de militaire functie echt voorbij was, konden de wallen en muren verdwijnen. Muren en poorten vielen ten prooi aan de sloophamer, stadswallen werden afgegraven en omgevormd tot wegen óf tot groene wandelstroken. Maar wat er tegenwoordig nog van over is, heeft nog steeds waarde. Iedere stad die nog een restant van een muur – of nog mooier: een of meerdere hele stadspoorten – over heeft, beschouwt dit als toperfgoed, als iconen van de stad.
Er zijn tal van verhalen te vertellen over het verleden van steden en hun wallen, muren en poorten. Maar dat gebeurt helaas erg weinig. De beschikbare kennis over stadsmuren is nu verspreid over tal van boeken, tijdschriften en archeologische onderzoeksrapporten, vaak moeilijk te vinden of alleen maar antiquarisch te verkrijgen. Veel kunstenaars hebben prachtige afbeeldingen gemaakt van muren en poorten; bekende kunstenaars als Rembrandt en Vermeer, maar ook minder bekende als Cornelis Pronk en Jan Weissenbruch. Veel van die tekeningen en prenten liggen verstopt in stedelijke- en regionale archieven. Tijd om ze eruit te halen en te tonen aan iedereen die ze wil zien.
Wallenmurenpoorten.nl wil dé centrale plek op internet voor kennis over stadsmuren zijn. Onder ‘Blog’ kun je regelmatig een nieuw artikel lezen die het verhaal vertelt over een wal, een muur of een poort van een Nederlandse of buitenlandse stad. Ieder artikel wordt geïllustreerd met mooie foto’s of oude prenten. Op de Schatkaart kun je zien welke restanten van de stedelijke verdedigingswerken in Nederland bewaard zijn gebleven. Maar op deze site is nog veel meer te zien, bekijk ook vooral de andere pagina’s.
Ga op ontdekkingsreis, op zoek naar het verleden van de wallen, muren en poorten.